Sneek

Sneek - Leeuwarden - Schaatstips: pas op voor roest, geen blote voeten, en geen dubbele ijzers. Een beetje vorst en de schaatsen zijn niet aan te slepen. Maar wat is een goede schaats en hoe zorg je er voor?Door Merlijn Torensma. (Frisch Dagblad)
De heer Overdijk uit Leeuwarden is net de winkel van Sip van der Weide aan de Singelstraat in de stad binnen gelopen om zijn pas geslepen schaatsen op te halen. ,,Het zijn noren die al zeker zo’n 55 jaar oud zijn”, vertelt Overdijk trots. ,,Ik kocht ze tweedehands toen ik zestien was en het rijdt nog steeds goed. Na gebruik maak ik ze altijd droog en dan berg ik ze op.” Om de ijzers te laten zien, haalt Overdijk de leren beschermers ervan af. Schaatsslijper Van der Weide wil weten of ze worden opgeborgen met die hoezen om de ijzers. Overdijk beaamt dit, maar dat blijkt niet goed te zijn.
,,Als je die hoezen eromheen laat, dan krijg je roest aan de onderkant”, vertelt de schaatsslijper. ,,Ah, maar die roest schaats ik er wel weer af”, reageert Overdijk. Ook dat blijkt niet te kloppen. Van der Weide legt uit dat het een fabeltje is. ,,Als de roest aan de oppervlakte zit, dan krijg je het er nog wel vanaf, maar zodra het in het ijzer zit, dan krijg je het er nooit meer uit. Er is maar één manier om je schaatsen goed op te bergen en dat is drogen, daarna insmeren met vaseline en dan netjes wegzetten.” Tevreden met de raad verlaat Overdijk de winkel om de schaatsen uit te proberen.
Druppels condens

Roest blijft het grootste probleem bij schaatsen. Niet alleen kunnen schaatsen roesten in een leren hoesje, maar ook als er een plastic beschermer omheen zit. Als er vocht komt in de leren hoezen, dan komt er looizuur vrij en dat werkt weer in op het ijzer. In de plastic beschermers blijven vaak minuscuul kleine druppeltjes condens achter. Als de schaatsen na een jaar weer worden uitgepakt, dan zitten er over de hele lengte putjes met roestaanslag.
Van der Weide laat zien hoe oppervlakkige roest van de schaatsen afgehaald kan worden. In zijn werkplaats staan tientallen slijp- en polijstmachines. Een ervan is speciaal voor het slijpen van de onderkant van de schaatsen. Hier haalt hij gelijkmatig de schaats langs tot ze glad zijn. Daarna gebruikt hij een slijpsteen om de zijkant van het ijzer vrij te maken van bramen.
Bij veel schaatswinkels is ook een setje te koop om zelf te slijpen. ,,Je moet het leren. Vroeger slepen we overdwars, nu gewoon over de hele lengte.”
,,Waar je op moet letten is dat je de druk gelijkmatig verdeelt. Veel mensen zijn in de ene hand sterker dan in de andere en dan slijp je dus ook scheef. Het gevolg is dat je wiebelt op de schaats. Maar hier herstellen we dat in een handomdraai.”
Rond ijzer

In alle schaatsen zit een bepaalde ronding in het ijzer. Voor natuurijs heb je een gemiddelde ronding nodig. Ga je binnen op een ijsbaan schaatsen, dan heb je een rondere schaats nodig.
Zelfs per baan verschilt het hoe de schaats geslepen moet worden, vertelt Van der Weide. ,,De schaatsbaan van Leeuwarden is korter en de schaats moet dan ook ronder zijn dan wanneer je naar Heerenveen gaat. Het heeft alles te maken met het werk in de bochten.”
Volgens de slijper is het belangrijk dat je als schaatser ,,rust vindt in het schaatsen”. Grote mensen zullen meer gewicht achterop de schaatsen hebben en daar moet het ijzer dan ook naar geslepen worden. Zelf een schaats slijpen, is niet raadzaam. Ook als er nieuwe schaatsen worden gekocht, moeten ze vaak eerst nog langs de slijpsteen.
Blote voeten

Oude toerrijders zeggen vaak dat je moet schaatsen met blote voeten in de schoen. Eerst wel goed invetten, anders wringt de schoen te veel. ,,Als je vijf of tien kilometer schaatst in een ijshal, dan is dit prima. Na het schaatsen stap je van de baan af en warm je je voeten weer op. Maar ga je buiten een echte tocht rijden, dan is het onverantwoord. Het is veel te koud en slecht voor je bloedsomloop.”
Dubbele ijzers slecht

Schaatsen met dubbele ijzers moeten volgens Van der Weide niet gekocht worden. ,,Kinderen moeten niet leren schaatsen op van die schaatsen met twee ijzers. Dan hebben ze te veel steun. Hoe kleiner ze zijn als ze het evenwicht vinden, des makkelijker het gaat. Anders hebben ze het gevoel niet. De EasyGlider van Zandstra is een goed, modern alternatief voor de ouderwetse houtjes.”
Knellende hak

Mensen kopen nu het meest schaatsen met een brede schoen die lijkt op een skischoen. Goed voor mensen met slappe enkels, maar de echte schaatser heeft mooie noren volgens Van der Weide. ,,Ik ben natuurlijk geen schoenmaker, maar het belangrijkste van een schaats is de schoen. Dat is ook het duurste van de schaats. Je moet erop letten dat de schaatsschoen je goed past en dat de hakken niet te stijf zijn. Heb je een brede voet, dan moet je de schoen daar ook op uitzoeken. Viking, Zandstra en Rasp hebben daar heel goede van.
,,De schaatsen zijn nu redelijk aan elkaar gewaagd. De beste zijn nu van Viking: dat zijn heel mooie schaatsen. Zandstra en Rasp zijn ook erg goed. En er komen steeds meer kleine schaatsmakers. Maar wat voor schaats het ook is, als ze bot zijn, dan moeten ze toch weer scherp gemaakt worden.Een goede schaats kost nieuw al gauw 150 euro.” Van de goedkopere schaatsen mag je niet te veel verwachten volgens Van der Weide. ,,Nu zie je veel met van die grote schoenen. Daar kun je prima een tocht mee schaatsen. Daar gaat het om: het is niet belangrijk om te winnen, maar om mee te doen en om plezier te hebben en lekker te schaatsen. Niet iedereen kan Sven Kramer zijn.”
iIn het Doe- en Kijkcentrum Nooitgedagt in IJlst wordt zaterdag van 13.00 tot 17.00 uur een demonstratie gegeven van het maken en slijpen van schaatsen