Sneek

Sneek: In de Historische Informatie Punten van Netwerk Streekarchief Zuidwest Fryslân zijn tentoonstellingen ingericht rond het thema openbaar vervoer. De HIP-en zijn gevestigd in de openbare bibliotheken van Balk, Bolsward, Sneek en Workum. Elk van de vier exposities is anders, want gericht op de eigen omgeving.

Beroemde Balkster busmaatschappij
De tentoonstelling in het Historisch Informatie Punt in Balk is ingericht door de heer Melle C. van der Goot uit Ruigahuizen. Hij verzamelt al jaren van alles dat te maken heeft met de busmaatschappij De Zuidwesthoek, die z’n roots heeft in de in 1921 opgerichte Eerste Balkster Autobusdienst.

De EBA reed van Balk op Sneek, maar na verschillende overnames was er na de oorlog uiteindelijk sprake van een Autobusbedrijf De Zuidwesthoek, met een vervoergebied dat liep van Bolsward, Sneek en Heerenveen tot Emmeloord. De totale lijnlengte was 314 kilometer en er werden bijna 3000 reizigers per dag vervoerd met een wagenpark van ongeveer 45 bussen. In 1974 ging de ZWH op in de FRAM, een voorloper van het huidige Connexxion.

De ZWHbussen waren herkenbaar aan hun zachtgele kleur. De heer Van der Goot vervaardigde zelf een modelletje van zo’n typische Zuidwesthoekbus, dat ook op de tentoonstelling te zien zal zijn. Verder toont hij allerlei documenten, foto’s, routes, buskaartjes en dergelijke. Uiteraard heeft de bibliotheek ervoor gezorgd dat ook het door Van der Goot samengestelde boek De ZWH bus, een hele onderneming te bekijken is. Aangezien Van der Goot zelfs een ZWH uniform bemachtigde, heet een levensechte conducteur de bezoekers welkom aan boord van het HIP in Balk.

De stoomtram in Bolsward
De oudere generatie weet het nog heel goed: de stoomtram Bolsward - Sneek, tot 1947 gebruikt voor personenvervoer, na 1947 met name voor goederenvervoer. In augustus 1881 werd begonnen met de aanleg van de  stoomtramlijn Bolsward - Sneek. Op 4 januari 1882 werd een proefrit gemaakt en op 11 januari 1882 werd de lijn in gebruik genomen.De lijn was populair: op zondag 19 januari werden op één dag wel 733 personen vervoerd. Het traject werd geëxploiteerd door de Nederlandsche Tramweg Maatschappij. De lijn Bolsward - Harlingen werd op 17 november 1881 publiek aanbesteed, deze lijn (Bolsward - Arum - Harlingen) werd op 8 augustus 1882 in gebruik genomen.

Bus verdringt tram
Door de komst van de autobussen werd de rol van de tram op het gebied van personenvervoer steeds kleiner. Als gevolg hiervan werd de dienst Bolsward - Harlingen met ingang van 11 maart 1947 geheel gestaakt en op 5 oktober 1947 het traject Sneek -Bolsward. De rol voor het goederenvervoer werd door de NS overgenomen. Na het einde van het trambedrijf werd zoveel mogelijk NTM personeel ingezet bij de busbedrijven en gedetacheerd bij de NS.

Door Stichting Bolswards Historie is een bijzondere expositie ingericht in het Historisch Informatiepunt in de bibliotheek. De tentoonstelling bestaat uit een aantal unieke foto’s van o.a. het station te Bolsward, de stoomtram en een prachtige opname van de “Sik”.

Naast foto’s bekijken, kunnen bezoekers diverse wetenswaardigheden lezen over de stoomtram en is er in de vitrine origineel materiaal te bezichtigen van een voormalige conductrice van de NTM, onder andere een “bewijs van vrij vervoer”, enkele knopen van haar uniform en de bekende kniptang. De expositie is te bezichtigen tot en met eind juni.

Invloed van het spoor op Sneek
In het Historisch Informatie Punt in Sneek wordt aandacht besteed aan de invloed van het spoor op de stad. De spoorverbindingen Leeuwarden-Sneek en Sneek-Stavoren werden in 1883 en 1885 in gebruik genomen. Het spoor lag toen een flink eind buiten de stad en buiten de grachtengordel was nauwelijks sprake van bebouwing. Wie van de Westersingel naar de trein wilde, liep over een lege
Stationsstraat. Het wonen in de buurt van het station werd echter zo aantrekkelijk gevonden, dat welgestelde inwoners zich daar graag nestelden en er prachtige huizen lieten bouwen. Aan de Stationsstraat, het Julianapark en ook de Dr. Boumaweg zijn die woningen nog steeds te zien. De omgeving van de luxe  stadsuitbreiding werd aangekleed met bomen, perken, een park en een vijfarmige sierlantaarn. Het spoor was ook van invloed op de straatnaamgeving. De Parallelweg heet zo, omdat hij evenwijdig met de spoorlijn loopt.

Maquette
In een van de vitrines van het Sneker HIP is een zeer gedetailleerde maquette van het station te bewonderen. De maquette is een bruikleen van het Nationaal Modelspoor Museum dat in de voormalige restauratie van het stationsgebouw is gevestigd. Bezoekers van het HIP kunnen een bon meenemen waarmee ze korting krijgen als ze naar het Modelspoor Museum gaan. Verder zijn er nog oude foto’s te bekijken uit het gemeentearchief, is er informatie uit de collectie van de Vereniging Historisch Sneek beschikbaar, draait er een PowerPointvoorstelling met filmopnames van GPTV over het jaarlijkse stoomweekend.

Station centraal in Workum
In het Historische Informatie Punt in de openbare bibliotheek van Workum is in samenwerking met Warkums Erfskip een tentoonstelling ingericht over het station van de stad. Het stationsgebouw werd in 1885 in gebruik genomen en in 1973 gesloopt. De bouw van het station Workumer station vond bepaald niet onder een gelukkig gesternte plaats. Nog voor het opgeleverd werd, gingen de aannemers failliet. Bij het inrichten van de tentoonstelling kwam uit het depot van Warkums Erfskip een gedrukte liedtekst tevoorschijn waarin de spot wordt gedreven met de gang van zaken rond ‘de werkzaamheden van het nog onvoltooide Station Workum’.  De ongelukkige aannemers worden hierin zelfs vergeleken met de beruchte Rotterdamse zakenman Lodewijk Pincoffs die in 1879 naar de Verenigde Staten vluchtte om een gevangenisstraf van acht jaar te ontlopen. Bezoekers van de tentoonstelling die belangstelling hebben voor het lied, kunnen gratis een exemplaar meenemen.

Hulp gevraagd
Bezoekers van de tentoonstelling in Workum wordt om hulp gevraagd bij het invullen van de rest van het verhaal. Hoe ging het verder met de bouw van het Workumer station? Wie zorgde ervoor dat het werd afgebouwd? En wie werden de nieuwe aannemers? Op de tentoonstelling is tevens een raadselachtig voorwerp te bezichtigen waarvan niemand meer schijnt te weten wat het is of waarvoor het werd gebruikt. Het is een zwart geval dat eruit ziet als een grote want zonder duim. Het voorwerp hoort bij de geredde inventarisonderdelen van het station. Het ligt te kijk in een van de vitrines in het HIP en wie weet wat het is, mag het zeggen!

Een van de zes
Van het zogeheten standaardtype station zoals dat in Workum heeft gestaan, zijn er in Nederland zes gebouwd: in Tiel, Gorinchem, Sneek, Workum, Appingedam en Delfzijl. Die van Tiel, Sneek en Delfzijl staan er nog steeds, de andere zijn gesloopt. Het station van Workum verschillende overigens wel een kleine beetje van dat van Sneek, met name doordat het kortere zijvleugels had. Op de tentoonstelling zijn ondermeer (kopieën van) oude bouwtekeningen te zien. Verder draait er een PowerPointvoorstelling die is vervaardigd door de heer Henk Gorter. Hierin zijn verschillende oude foto’s van het station van Workum te zien, óók foto’s die gemaakt zijn van het spectaculaire spoorwegongeval dat plaatsvond op 2 december 1930. Hierbij ontspoorde de trein vlakbij het station en kwamen de achterste drie wagons dwars over de rails te liggen. Gelukkig deden zich hierbij geen persoonlijke ongelukken voor.

Meer info
De tentoonstellingen zijn tot en met half augustus te bezichtigen. Via de computers in de Historische Informatiepunten krijgen bezoekers een verzameling links voorgeschoteld waarmee ze toegang hebben tot meer historische informatie in Friesland en de Zuidwesthoek. Wie dieper wil graven kan eens kijken op www.FriesArchiefnet.nl waarop de inventarissen van gemeenten, waterschappen en de provincie staan. En voor de genealogen is er sinds kort  www.allefriezen.nl, waarop steeds meer gedigitaliseerde akten van geboorte, huwelijk en overlijden van na 1811 zijn aan te klikken.

http://ontdekdebieb.nl/
http://www.autobusarchief.nl/albums/boekzwh/index.htm
http://www.modelspoormuseum.nl/
http://www.ver-hist-sneek.nl/
http://www.warkumserfskip.nl/